Da bị ảnh hưởng thế nào khi bị cháy nắng?

0
Cập nhật lần cuối

Nếu ta phơi nắng ở bãi biển (có nhiều tia cực tím) một ngày da sẽ bị hại thấy rõ: phỏng nắng, tối về cảm thấy nóng rát, vài ngày sau càng đau rát hơn và 4 – 5 ngày sau thì da bị bong lột ra.

Sự ảnh hưởng của nắng đến da như thế nào?

Không ai chối cãi được những lợi ích của ánh nắng mặt trời đối với mọi sự sống trên trái đất này.

Nhưng ngược lại, ánh nắng mặt trời cũng gây nên cho ta nhiều tác hại, nhất là gây nám da và ung thư da, nếu ta không biết cách tự vệ.

1. Tác hại của nắng trên da:

Ánh nắng mặt trời bao gồm các tia thấy được (ánh sáng trắng) và các tia không thay được (tia cực tím và tia hồng ngoại).

Các tia cực tím (UVA, UVB, UVC) luôn chiếu rọi vào da của lá và gây nên những tác hại nhất định.

UVA (tia cực tím dải A = Ultra Violet bande A), có bước sóng 320 – 400 nm (1 nanomel = 10 – 9 m), có thể xuyên qua thủy tinh và thạch anh và xuyên da đến lớp bì, nên làm cháy phỏng, nám da, hủy hoại tế bào da khi phơi nắng lâu.

UVB có hước sóng 290 – 320 nm có thể xuyên qua thạch anh nhưng bị thủy tinh ngăn chặn và phần lớn bị lớp biểu bì hấp thụ hết: gây rám nắng da, ung thư da…

UVC có bước sóng 180 – 290 nm bị thủy linh, thạch anh và biểu bì ngăn chặn nên không hại da mấy..

Các tia hồng ngoại (với hước sóng 800 – 3000 nm) và các tia sáng thấy được, với bước sóng 400 – 800 nm (đỏ, cam, vàng, lục, xanh, chàm, tím của ánh sáng trắng) gây nóng và có thể xuyên qua các lớp biểu bì, thượng bì đến hạ bì để hại da.

Nếu ta phơi nắng ở bãi biển (có nhiều tia cực tím) một ngày da sẽ bị hại thấy rõ: phỏng nắng, tối về cảm thấy nóng rát, vài ngày sau càng đau rát hơn và 4 – 5 ngày sau thì da bị bong lột ra.

Nếu phỏng nắng nặng hơn hoặc cơ thể bị suy kiệt thì có thể bị xám luôn! Ở nông thôn và thành thị thì nắng có vẻ “hiền hơn”: phơi nắng nhiều, trước mắt chỉ thấy đen hơn thôi.

Nhưng thực ra tác hại của tia nắng có tính cách cộng dồn, nghĩa là nay ta phơi nắng bị hại một ít, mai lại phơi nắng một ít nữa, mốt một ít nữa… thì mức độ bị hại tuy không thấy được, nhưng dần dần sẽ cộng dồn lại, nhiều năm mới thấy lộ ra tác hại: nám, những đốm đen của tuổi đời (age spots), da bị mất tính đàn hồi, chùng, nhăn nheo… và nhất là ung thư da.

Da tay và da mặt là hai vùng lộ ra ánh nắng nhiều nhất. Chẳng thế mà người ta thường nói “những nếp nhăn trên đôi tay không dấu được tuổi đời”.

Sự ảnh hưởng của nắng đến da như thế nào?

2. Cơ chếtư bảo vệ của cơ thể:

Dĩ nhiên cơ thể cũng có những khả năng tự bảo vệ chống lại ánh nắng. Hệ thống lông che chắn và mồ hôi chứa một chai lọc tự nhiên: acid urocanic có tác dụng cản nắng.

Lớp tế bào sừng của biểu bì bị nắng nhiều sẽ dày lên và lớp tế bào hạt có thể sinh ra hắc tố (melanin) để cản nắng.

Sự dày sừng sẽ làm cho bít lỗ tiết bã nhờn làm sinh mụn, còn hắc tố nhiều thì đen da!…

Khả năng tự bảo vệ này thay đổi tùy theo yếu tố di truyền và chế độ ăn uống của mỗi người.

Người có da màu, nhiều hắc tố thì cản nắng tốt hơn da trắng. Ăn uống nhiều rau quả tươi (đủ sinh tố) thì tạo được nhiều sắc tố da (carotenoid) và acid urocanic cản nắng.

Dù có nhiều khả năng tự bảo vệ, nhưng nếu bạn phơi nắng tự do, phơi nắng quá nhiều, thường xuyên thì tế hào da cũng bị phá hủy vì sự cộng dồn tác hại nói trên.

Tác hại của nắng, nhất là của các lia cực tím, thường phá hủy ở ngang mức cơ cấu di truyền, nghĩa là tác hại đến chuỗi DNA của nhân tế bào.

Khi xuyên qua da, tia cực tím – nhất là UVA – sẽ giải phóng các enzym nội tế hào nên có thể làm hư hủy tế bào ấy (phỏng cháy), còn nếu chưa đến mức đủ mạnh để làm hư hủy thì cũng có thể gây sai lệch cơ cấu di truyền và có thể dẫn tới xơ cứng da, hoặc tệ hại hơn nữa là ung thư da.

Những người hay tắm nắng, nơi có nắng nhiều và nơi lộ ra nắng nhiều hay thấy tần suất u hắc tố (hình thức thường gặp của ung thư da) tăng lên rõ rệt, các vùng thường bị của cơ thể là ở mắt, cổ, tay và ở lưng mình đàn ông cũng như ở đùi của phụ nữ.

3. Những yếu tốlàm gia tăng bệnh da:

Ánh nắng cũng như các tia cực tím còn kết hợp với những hóa chất mà ta ưa dùng, làm tăng thêm tác hại đối với da.

Ví dụ: cỏ mà chúng ta nằm lăn trong các cuộc du ngoạn ngoài trời, làm tăng chứng viêm da; nhiều hương liệu trong mỹ phẩm (nước hoa, kem thoa mặt, son môi, kem chống nắng, thuốc khử mùi…) như tinh dầu pergamot, đinh hương, quế, chanh, cam, hương nhu… làm da trỏ nên nhạy cảm hơn đối với nắng.

Nhiều thức ăn (ngò tàu, ngò ta, mùi, ngũ vị hương, saccharin…), nhiều dược phểm (tetracyelin, doxycyclin, quinin, syllamid, oestrogen, lestosteron, một số thuốc chống trầm cảm, an thần, kháng dị ứng…) làm cho da rất dễ bắt nắng (cảm quang hơn).

Hậu quả rõ ràng nhất là các bà, các cô ngày nay bị nám da, dị ứng da, nổi mụn nhiều vì dùng quá nhiều mỹ phẩm, dược phẩm, lại không đội nón mũ khi ra đường (vì chạy xe gắn máy) và ăn ít rau quả tươi.

Không ăn rau quả tươi (thiếu sinh tố), dùng nhiều mỹ phẩm khiến da nhạy cảm với nắng dẫn tới đen, nám. Đen, nám lại dùng mỹ phẩm để làm trắng, rốt cuộc làm da càng bị đen, nám nhiều hơn. Quá nhiều người mắc vào cái vòng lẩn quan này…

4. Cách bảo vệ da chống nắng:

Trước hết cần phải sửa đổi thành kiến cho rằng “ánh nắng lúc nào cũng có lợi”. Đành rằng ánh nắng cần cho nhà ở và môi trường chung quanh, nhưng đối với con người, chỉ có trẻ con chưa biết đi và người lớn bị bệnh liệt giường thì mới cần đến sự phơi nắng mỗi ngày vài chục phút mà thôi.

Còn lại, mọi người chúng ta ai cũng nên có ý thức tránh nắng như sau:

–    Luôn có ý thức làm giảm tác hại của nắng bằng cách luôn đội nón mũ rộng vành khi ra khỏi nhà, che dù, che mặt, mang găng tay, mang vớ da, mặc quần áo che kín da, luôn là những biện pháp có ích để hạn chế sự lão hóa da và các bệnh da, nhất là ung thư da.

–    Chọn giờ lao động ngoài trời thích hợp để tránh bị cảm nắng (trúng nắng) ở giờ cao điểm nắng.

–    Khi tắm biển, chỉ nên tắm vào thời gian trước 9 giờ sáng và sau 3 giờ chiều. Trong khoảng từ 9 – 15 giờ, nếu tắm hiển, nên đội nón mũ cả lúc tắm dưới nước, mỗi lần xuống biển chỉ nên độ 30 phút là tối đa và khi lên bãi biển, nên ngồi dưới dù che chứ không nên phơi trần dưới nắng biển.

Nên bói kem chống nắng mỗi khi xuống nước và khi lên. Lưu ý thực hiện điều này cả với trẻ con và người lớn tuổi.

–    Những người có bớt sậm, nhiều nốt ruồi hoặc người dễ nhạy cảm với nắng (ra nắng vài chục phút là da dễ bị đỏ ửng…) thì không nên phơi nắng, không nên tắm biển vì dễ bị phát sinh ung thư.

–    Tăng cường khả năng tự bảo vệ, bằng cách ăn đủ lượng rau quả hàng ngày, tối thiểu 500g (gồm 200g rau lá các loại + 100g củ quả non có màu đỏ, vàng cam và 200g quả chín tươi), đủ protein (200g thịt, cá, trứng, đậu, mè) và các chất béo cần thiết (tối thiểu 1 muỗng canh dần và 1 muỗng mỡ/ngày) và uống đủ nước.

Chế độ ăn uống này giúp da bài tiết mồ hôi có đủ lượng acid liroairiic và lipid hấp thu tia cực tím.

–    Kem và dầu chống nắng có thể làm tăng khả năng chống nắng của da lên hàng chục lần. Trên mỗi nhãn hiệu sản phẩm chống nắng (Sun Oil, Sun Block, Suntan, Aniisolar…, hoặc trên nhãn có ghi công dụng: “Anti UVA + UVB”…).

Trên sản phẩm cũng thường ghi chỉ số chống nắng SPF riêng của mỗi sản phẩm. Thí dụ SPF10, SPF15, SPF20… Có nghĩa là: nếu khả năng chống nắng của bạn: phơi nắng 30 phút da mới bắt đầu ửng đỏ (được coi là SPh = 1), thì theo lý thuyết, sau khi bôi kem, dầu chống nang SPF10 (với mức độ 2mg/cm2 da) thì khả năng chống nắng của da bạn tăng lên 10 lần, tức 300 phút (5 giờ) phơi nắng da mới có vấn đề.

Trên thực tế, da luôn đổ mồ hôi hoặc khi bơi lội, kem, dầu chống nắng bị trôi đi mất. Do đó, trước khi ra nắng, xuống nước là phải bôi kem chóng nắng; khi lên bờ, hoặc sau khi phơi nắng vài giờ thì phải bôi lại.

Nhiều sản phẩm chống nắng có ghi là “chống nước” (water resistant), không bị nước và mồ hôi làm trôi, trên lý thuyết, chỉ cần bôi 2 – 4 lần/ngày. Dù sao cũng không nên phơi trực tiếp dưới nắng biển trong khoảng từ 9 giờ sáng đến 3 giờ chiều.

Nên nhớ rằng nhiều thành phần trong mỹ phẩm chống nắng cũng thường gây dị ứng hoặc làm tăng độ nhạy cảm của da với nắng.

Tóm lại, ánh sáng mặt trời là nguồn gốc của sự sống nhưng cũng là lưỡi hái của thần chết luôn rình rập ta, nhưng thường chỉ sát hại con người sau vài chục năm cộng dồn tác hại.

Chia sẻ.

Chức năng bình luận đã bị đóng